© E-Websolutions.nl

Drie-generaties-speelplekken: Playgrounds van de Toekomst?

Datum: 27 november 2008
Door: mevrouw Dr. Ir. Ingrid Bakker, Senior onderzoeker TNO Kwaliteit van Leven; Bewegen en Gezondheid Associate Lector De Gezonde Stad, Hogeschool Windesheim, Zwolle

We staan met z’n allen voor een groot aantal maatschappelijke uitdagingen die om actie vragen, zoals:
• Vermindering van het beweeggedrag en daardoor het energieverbruik onder de gehele bevolking.
• Toename van sedentair (zittend) gedrag onder kinderen.
• Afname van sportdeelname, vooral bij lage SES kinderen.
• Toename van overgewicht en obesitas onder de gehele bevolking, maar vooral onder kinderen.
• Toename van diabetes type II (‘ouderdomsdiabetes’) onder kinderen die te zwaar zijn.
• Verslechtering van motorische ontwikkeling en vaardigheden onder kinderen.
• Vergrijzing die leidt tot een verhoging van de medische kosten, bijvoorbeeld ten gevolge van een toename in valincidenten met heupfracturen als mogelijk gevolg.
• Verminderen van verzorgingsmogelijkheden waardoor de noodzaak bestaat om ouderen langer zelfstandig thuis te laten wonen.
• Afname van sociale cohesie en sociale contacten (individualisering).
• Toename van isolement/ eenzaamheid onder ouderen ten gevolge van een afname in de sociale steun en interactie.
• Behoefte aan verbeterde integratie van verschillende bevolkingsgroepen.

Deze maatschappelijke uitdagingen zouden kunnen worden aangepakt door het creëren van drie-generaties-speelplekken in de wijk, waarbij zowel kinderen als hun ouders en grootouders gebruik maken van de beschikbare beweegruimte.
Omdat de naam ‘speelplek’ mogelijk een ongemakkelijk gevoel bij volwassenen en senioren teweegbrengt en daardoor een extra barrière kan vormen, gebruik ik hier liever de term ‘playground’; een plek waar men kan spelen, sporten, trainen en ontmoeten.

Om succesvolle drie-generaties-playgrounds te krijgen is het van groot belang dat er rekening wordt gehouden met de wensen en behoeften van al deze doelgroepen. Hiervoor is het nodig dat zowel kinderen, volwassenen als senioren uit de buurt betrokken worden bij de inrichting en lokalisering van de playground.

TNO heeft een onderzoek uitgevoerd onder zes succesvolle playgrounds, op basis waarvan een aantal aanbevelingen en een programma van eisen zijn geformuleerd waaraan een succesvolle playground bij voorkeur zou moeten voldoen. Deze staan hieronder weergegeven:

Algemene voorwaarden:
• Zorg dat er sprake is van een breed gedragen en duurzame visie op het gebied van speel- en/of beweegruimte.
• Boven een bepaald minimum is niet zozeer de kwantiteit, maar vooral de kwaliteit van de speelruimte is belangrijk.
• Niet alleen de hardware maar ook de software is van groot belang.

Locatie en toegankelijkheid:
• Minimaliseer de afstand tot de woonhuizen van de doelgroep: voor senioren is dit mogelijk vergelijkbaar met die voor basisscholieren (maximaal 400 meter).
• Beperk het voorkomen van barrières op de route naar de speelruimte.
• Houdt rekening met de autonomie van de doelgroepen. Zo worden jonge kinderen (< 6 jaar) veelal begeleidt door een volwassene en komen jongeren (>12 jaar) mogelijk van verder en op de fiets.

Ontwerp:
• Betrek kinderen, ouders, senioren en (andere) omwonenden bij de inrichting en het aanleggen van de playground. Hierdoor kun je aansluiten bij hun wensen en behoeften en raken de bewoners verbonden met de playground en is de kans groter dat ze zich in willen en zullen zetten voor het behouden van een succesvolle playground (toezicht, onderhoud, etc).
• Besteedt extra aandacht aan het aantrekkelijk maken van de playground voor meisjes.

Optimaal gebruik:
• Bevorder het gebruik gedurende de hele dag. Tijdens schooltijd kunnen senioren bijvoorbeeld in alle rust hun motorische vaardigheden trainen of kunnen allochtone volwassenen fietsles krijgen.
• Stimuleer de organisatie van activiteiten op de playground door bijvoorbeeld te zorgen voor een activiteitenbegeleider.
• Gebruik de playground ook voor lessen lichamelijke opvoeding.

Onderhoud en estethiek:
• Schenk meer aandacht aan het onderhouden en schoonhouden van de playground.
• Zorg dat er geen honden op of rondom de playground komen.
• Goed onderhouden groen verbeterd de aantrekkelijkheid van playgrounds.

Beweegstimuleringen en gezondheid:
• Veel kinderen halen de Nederlandse Norm Gezond Bewegen niet. Omdat kinderen op succesvolle speelplekken gemiddeld een derde van hun tijd minimaal matig intensief bewegen kan een playground goed gebruikt worden om het beweeggedrag te stimuleren en daarmee de gezondheid te bevorderen.
• Veel allochtone kinderen zijn geen lid van een sportvereniging. Aangezien deze groep kinderen relatief vaker op playgrounds te vinden zijn, kan de playground als setting goed gebruikt worden voor het bereiken van allochtone kinderen door sportverenigingen (denk bijvoorbeeld ook aan het organiseren van activiteiten in het kader van de Buurt Onderwijs Sport (BOS) projecten).

Veiligheid:
• Zorg voor goede en voldoende verlichting op en rondom de speelplek.
• Creëer zones voor verschillende leeftijdsgroepen zodat de jongste kinderen niet onder de voet worden gelopen.
• Gebruik afrastering voor het waarborgen van de veiligheid van jongste kinderen en ter afscherming van bijvoorbeeld rondvliegende voetballen afkomstig van nabijgelegen voetbalveldjes.
• Voorkom dat de aanwezigheid van jongeren (≥ 12 jaar) een drempel is voor jongere kinderen om naar de playground te komen door de jongeren bijvoorbeeld te betrekken bij het organiseren van activiteiten op de playground.
• Zorg voor een toezichthouder/ beheerder.

Een ander TNO onderzoek heeft uitgewezen dat het uitvoeren van beweegprogramma’s voor ouderen op een playground mogelijk en haalbaar is en dat dit ook goed wordt geaccepteerd door de deelnemers. Daarnaast is duidelijk geworden dat playgrounds een rol kunnen spelen op het gebied van sociale interactie en beweegstimulering bij ouderen.
Onderzoek in Finland (Pahtja et al. 2003) heeft aangetoond dat oefeningen op bepaalde toestellen de balans, coördinatie en snelheid van ouderen kan verbeteren.

Naast de hierboven genoemde voorwaarden geldt voor ouderen een aantal aanvullende voorwaarden om een beweegprogramma voor ouderen op een playground te laten slagen.

Inhoud beweegprogramma:
• Zorg voor voldoende mogelijkheden om spierkracht van armen en benen te kunnen trainen.
• Gebruik toestellen waarop dagelijkse activiteiten zoals traplopen en fietsen nagebootst kunnen worden.
• Zorg voor de mogelijkheid om het gebruik van de toestellen met (bal)spelen te kunnen combineren: combinatie van sport, spel en uitdaging.
• Het inzetten van een (professionele) instructeur is essentieel.

Veiligheid en comfort:
• Zorg dat bij alle onderdelen en alle oefenvormen de mogelijkheid bestaat om je vast te houden.
• Gebruik geen complexe electronische toestellen.
• Zorg ervoor dat de ouderen (gedeeltelijk) uit het zicht kunnen bewegen.
• Zorg voor een toilet op of bij de playground.

Sociale interactie:
• Biedt faciliteiten aan voor het bevorderen van de sociale interactie.
• Zorg dat de toestellen voldoende ruimte bieden om in groepen te kunnen bewegen.

Als laatste wil ik me graag aansluiten bij de wijze woorden van Benjamin Franklin: “You don’t stop playing because you grow old, you grow old because you stop playing”.

 


.......